Saturday, May 26, 2012

Phê bình và bị phê bình



Trong môi trường làm việc cạnh tranh và áp lực như ở Mỹ, hơn bao giờ hết tôi thấy kỹ năng phê bình và đón nhận phê bình là một kỹ năng sống còn của bất cứ ai, dù đang leo, đang bò, hay đang bay trên bật thang danh vọng. Như mẹ tôi nói, khi con rớ tay, làm một bất cứ một viêc gì khác người một chút, con sẽ nhận được phê bình. Khi người khác trong nhóm tôi làm một dự án gì đó ngoài những yêu cầu bình thường của công việc, họ thường gửi mail cho các managers để hỏi ý kiến (người Mỹ dùng một cụm từ rất hay khi xin ý kiên người khác là ask for your blessings, nghĩa đen là xin sự chúc phúc của mọi người), lúc đó tôi phải làm nhiệm vụ đóng góp ý kiến cho người khác. Nói chung vì tính chất công việc tôi nhận được rất nhiều ý kiến đóng góp cho những dự án của nhóm và thật sự tôi rất thích nghe ý kiên người khác. Nếu ngày nào tôi không nhận được gì cả, tôi thậm chí phải năn nỉ những người có kinh nghiệm trong cùng lĩnh vực hay những người có tầm nhìn tốt (thường là directors các nhóm có liên quan) xin họ cho ý kiến đóng góp. 

Có hàng trăm lý do để ta phê bình người khác hay người khác phê bình ta, có thể vì ta sai, ta lầm lỗi, hay cũng có thể vì ta chẳng làm lỗi gì cả, nhưng người khác đố kỵ, ghen tỵ hay đơn giản là người khác có cách làm khác ta hoàn toàn, và một vài người xấu bụng muốn hạ nhục ta vì ta không làm theo ý họ. Có người phê bình, chỉ trích (từ bình dân gọi là chê), một cách nhẹ nhàng, lich sự, hài hước nhưng có nhiều bạn có khả năng "xả nguyên băng", chơi như tát nước vào mặt ngừơi khác. Có nhiều bạn dùng cách sandwich để góp ý, giống như bánh mì sandwich có 3 lớp, bạn sẽ khen một vài điểm, chê  vài chỗ rồi lại khen để làm người nhận không quá mất mặt. Có nhiều cách để nhận sự phê bình, chỉ trích nhưng điều cốt lõi nhất là xác định sự phê bình, góp ý nào hữu ích và mang tính xây dựng.




Khi một ai đó làm cho bạn nóng mặt, bạn cần ít nhất một phút im lặng để cơn nóng lắng xuống. Sau đó nên tự hỏi mình, ý kiến người này nghe có lý không hay nó hoàn toàn vô lý (cho dù cách góp ý của họ rất bất nhẫn). Khi bạn lờ mờ nhận ra người này tuy giọng điệu có phần chanh chua, bỗ bã nhưng  họ nói có lý, bạn nên cảm ơn họ vì đã góp ý kiến cho mình và nếu họ đúng, mình có thể sẽ làm như cách họ góp ý. Dù gì đây cũng là một đóng góp hữu dụng. Những người mang tâm lý hơn người, nhất là những người luôn coi họ là dân bản xứ, là dân tộc thượng đẳng so với bọn di cư da vàng mũi tẹt hay bọn da đen man di mọi rợ, hay mang giọng điệu chê bai người khác, họ thường rất bất ngờ khi tôi làm như vậy. Tôi thường xuyên thú nhận với bản thân (có khi cà trăm lần một ngày), bởi mình không là người hoàn hảo, và cũng chẳng có ai là hoàn hảo trên đời này, nên khi có ai đó chỉ trích mình cho mình toàn diện hơn, mình nên cảm ơn người đó. Khi người phê bình tôi không có chút xíu lý lẽ nào hết, chỉ là làm phách vậy thôi, tôi cũng cảm ơn họ vì đã bỏ thời gian đọc những gì tôi viết, nghe những điều tôi nói bởi có còn hơn không,  phải không bạn, có nhận xét còn hơn là không nhận được một chút xíu hồi âm nào. 


Còn nếu bạn chết lặng, không biết trả lời  những gì người khác phê phán thì sao? Trước một lời chí trích quá nặng nề và vô lý (thường rất hiếm gặp), tôi sẽ chơi bài lờ lớ lơ. Im lặng nhiều khi là liều thuốc hữu hiệu hơn là chống trả hay tức giận. Tôi sẽ tiếp tục con đường hoàn chỉnh những dự án của mình, học hỏi từ những người muốn giúp đỡ mình để đạt được mục tiêu mình đặt ra. Trên đời cái gì cũng có lý do của nó, như câu ngạn ngữ “Chó sủa mặc chó, người bộ hành cứ đi”, phải không bạn?

No comments:

Post a Comment