Tuesday, November 6, 2012

Khi yêu là học cách nói lời xin lỗi

Từ khi chập chững biết mơ mộng, tôi đã nghe bao nhiêu lần câu nói “Khi yêu nghĩa là không phải  nói lời xin lỗi” (Love is never having to say I’m  sorry ). Câu ngạn ngữ  này  vô hình chung là  sự tán thưởng, cổ vũ cho  những tình yêu nồng cháy , quyết liệt, cuống quýt  của chúng tôi lúc bấy giờ. Vì đam mê, chúng tôi bất chấp mọi thủ đoạn  và những điều ngông cuồng nhất để đạt cái mình muốn  - để có thể đắc thắng cầm nắm trong tay tinh yêu của mình,  tương tự như thuở xưa  Triệu Minh cướp Trương Vô Kỵ từ hôn lễ với Chu Chỉ Nhược, như  Othello hận tình đến giết chết người con gái anh yêu, như Scarlett O’hara  ôm chặt mối thù hận ngàn kiếp với tình địch của mình, cho dù người nàng yêu  không bao giờ yêu nàng và tình địch nàng lại tuyệt nhiên không có lỗi. Tất cả chỉ vì tâm lý, khi yêu là không phải nói lời xin lỗi.

Cho đến khi tôi lập gia đình và thành đàn bà 30 tuổi. Cho đến khi chúng tôi, từ hai người  ban đầu đến với nhau vì yêu, chợt nhận ra hôn nhân sau 10 năm mang bao nhiêu ngọt ngào, êm ấm, hạnh phúc nhưng cũng chứa đựng bao nhiêu va chạm, căng thẳng, và khúc mắc.  Cho đến khi soi rọi tình yêu 10 năm  từ những khoảng sáng, chúng tôi nhìn thấy  những đam mê nồng nhiêt,  những chung thủy sắt son, những  giúp đỡ, đông viên nhau qua  lúc bệnh tật, hiểm nghèo,  những bình lặng ,yên ấm. Và trong những khoảng tối, chúng tôi cũng  nhìn thấy muôn vàn giận hờn, cãi vã, muộn phiền, chấp nhặt, đớn đau, hờn trách, giận dữ. Tôi mới hiểu ra rằng tình yêu rất cần lời xin lỗi.

Bởi như “chén trong sóng còn khua”, sự  chung sống  giữa hai con người lớn lên từ hai nền tảng khác nhau không bao giờ tránh khỏi va chạm.  Bởi chúng ta có thể xin lỗi bao người xa lạ, tại sao không nói được lời xin lỗi với người mình  thương yêu nhất trên đời? Bởi lời xin lỗi , dù muộn màng  vẫn là cách giải quyết căng thẳng  vợ chồng êm thấm nhất. Các bạn  gái của tôi đều cho rằng, các ông dễ được tha thứ những tội đại hình  (quên sinh nhật vợ, mãi chơi game quên đón con, nhìn  lén người con gái khác…) lẫn tiểu hình ( quên tặng quà cho vợ  ngày 8/3, quên ngày phụ nữ Việt Nam…) nếu các ông biết nhận lỗi bắt đầu bằng biết cách nói lời xin lỗi.

Xin lỗi không phải chỉ là nói suông, bải buôi đầu môi cửa miệng. Xin lỗi nghĩa là tôi cố hiểu và cảm nhận sự tổn thương tôi đã gây ra cho người bạn đời của mình. Xin lỗi nghĩa là hiểu rằng người ấy đang vì tôi mà chịu đựng, cách này hay cách khác  chưa muốn quay lưng bỏ tôi lại  như một chấm đen cho quá khứ. Xin lỗi nghĩa là tự hứa, mình sẽ không mắc sai lầm ngu xuẩn như thế này trong đời.

Bởi thế, khi yêu là bạn phải học cách nói lời xin lỗi.

Friday, November 2, 2012

BRONZE

Hôm gặp lại Bronze mình vui bao nhiêu. Bạn dắt mình đến căn hộ nhỏ xíu ở trung tâm Seattle, thành phố biển được xem là lãng mạn nhất nước Mỹ, vì nhà cửa chập chùng trong đồi núi, sáng sáng, mây, sương và biển  hòa làm một. Bronze cười híp mắt giới thiệu “Đây là tổ ấm của tui”. Khi thấy mình ngạc nhiên về diện tích căn hộ, bạn nói, nhiều người chỉ trích bạn, sang Mỹ từ nhỏ, cả đời ăn học mà chẳng mua nổi một căn nhà (single house). Trong tay có bằng đại học mà quanh đi quẩn lại trong cái condo apartment từ năm này qua tháng nọ. Tính ra công ăn học chẳng bằng một góc dân lao động tay chân, những người sang Mỹ mấy năm nay đã nhà cao cửa rộng. Bronze cười toe toét, bạn không quan tâm đến những gì người khác chỉ trích. Với bạn, những người hay chỉ trích bạn thì không thất sự care về bạn. Còn những ai thật sự yêu quý bạn thì không bao giờ chỉ trích bạn, dù bạn có ở trong căn nhà tuềnh toàng, lái chiếc xe cùi bắp.


Thực ra, bạn cực kỳ happy với căn hộ mình mua được, trên tầng 18,trong khu tiện nghi, yên tĩnh, đi bộ 20 phút, lái xe 7 phút đến chỗ làm. Căn hộ nhỏ xíu, nhưng tiện nghi, đủ cho hai vợ chồng bạn và đứa con nhỏ. Bạn có một công việc toàn thời gian, một công việc thiện nguyện bán thời gian – phục vụ cơm tối cho những người cơ nhỡ, 1 đứa con gái nhỏ và sở thích vẽ tranh nên không cần mất thời giờ để impress người khác. Phòng vẽ của bạn nhìn ra trung tâm thành phố chìm trong đồi núi sương sớm và khi nhìn bạn ngồi hàng giờ để vẽ mình mới thấy cuộc đời nhẹ nhàng làm sao. Những bức tranh nói cho mình biết rất nhiều về con người bạn sau bao năm không gặp. Một người tâm hồn rất trẻ và xem cuộc đời rất nhẹ. Một người phụ nữ không phí hoài năm tháng đoán xem người khác nghĩ gì về mình, không lo thiên hạ nghĩ mình là loser và đặc biệt không chạy theo những thứ hoành tráng, đắt tiền để gây ấn tượng với những người xa lạ. Một người phụ nữ biết sống cho mọi người và cho chính mình và biết nâng niu hạnh phúc mình đang có.  


Với mức lương ổn định của hai dược sĩ, vợ chồng Bronze có thể tha hồ khoe của. Nhưng hoàn toàn trái với những người suốt ngày, suốt tháng quần quât để kiếm tiền để trả nợ nhà to, xe xịn, vì sĩ diện phải hơn người khác, Bronze không cần phí thời gian và năm tháng để kiếm tìm những vật chất bên ngoài. Bởi bạn hài lòng với cuộc sống êm đềm, giản dị và ngăn nắp của cuộc đời bạn. Bronze làm từ thiện theo tâm lý, mình nhận từ cuộc sống bao nhiêu thì nên trả lại bấy nhiêu. Tôi cho Bronze điểm 10 ở tâm lý “tri túc hữu túc” (biết đủ là đủ) bởi điều này cực khó ở xã hội Mỹ, khi mà American dreams là những giấc mơ ban đêm và dằn vặt vật chất là nỗi đau gặm nhấm hàng triệu triệu người ban ngày. Những bức tranh của Bronze vẽ những giọt sương, sương đọng trên lá sen, sương trên cánh hoa hồng mới nở, hay những giot nước lấm tấm trên gương mặt em bé rạng ngời hạnh phúc là cơ hội cho tôi nhìn xuyên qua bạn, và tìm lại được người con gái mình biết năm nàng 12 tuổi.

Leo núi

   Ở Hà Lan, năm 2004, khi nghe một đồng nghiệp nói sau 35 tuổi,  điều thường trực chiếm tâm trí người ta là cái chết, mình cười ha hả., nghĩ bụng:  Đúng là thằng cha này điên, vợ đẹp, con xinh,mới có 40 tuổi đã nghĩ lung tung. Vậy mà bây giờ thấy điều đó đúng. Sau sinh nhật 35 tuổi , mình không còn excited khi nhìn thấy bánh sinh  nhật và chẳng muốn thổi nến của mình nữa. Sau 35 tuổi,  con nguời bắt đầu hiểu rõ những giới hạn của trí óc, sức khỏe, cảm xúc, thể chất của mình. Biết mình làm được gì và không làm được gì.  Quan trọng hơn hết là biết mình muốn làm gì và không muốn làm gì trong cuộc đời.  Điều đó mới đáng sợ.  Vì  không muốn làm những điều mình luôn khao khát, bởi tuổi tác, sức khỏe,  bởi kinh nghiệm tích lũy cho rằng mình sẽ thất bại, và dĩ nhiên không ai muốn  mình thất bại, họ tự giới hạn khả năng của mình, không còn vươn tới,  không còn nỗ lực và không còn ước mơ.  Từ đấy, họ vô ý thức hay có ý thức tạo ra sức ỳ tâm lý mà không nhận ra đời mình đang tuột dốc. Mọi thứ đều chùng lại. Chậm lại. Kéo dài. Thêm một đến hai thập kỷ nũa, 50 tuổi, coi như là an phận. Bắt đầu hình thức sống mòn.
       Mình cũng  hiểu tại sao người ta sợ khi nói đến sự chết. Sức khỏe kém đi vì tuổi tác, cơ thể lão hóa dần , không có khả năng chống đỡ những cơn bệnh vụn vặt, hoặc những vấn đề  lớn hơn đi kèm với tuổi tác làm con người thất sự mệt mỏi, công thêm dồn ép trong công việc, stress trong cuộc sống, dần dà họ sẽ đầu hàng . Mình ngưỡng mộ thật sự những người luôn có sức chiến đấu với tuổi tác, và cách nào đó nhẹ nhàng vượt lên tuổi già và bệnh tật, và cả sức ỳ tâm lý . Như cô giáo dạy piano 73 tuổi của bé K, ở tuổi thất thấp cổ lai hy, cô dạy 39  đứa học trò mỗi tuần mà vẫn nhanh nhẹn, hoạt bát. Như mẹ, siêng năng tập thể dục với cường độc cao hàng ngày, tiếp tục gõ đầu trẻ hàng ngày dù đã nghĩ hưu, và vẫn vui vẻ  tích cực làm việc xã hội. Như  chị Y, run cả một cái business dù fighting with cancer, tạo công ăn việc làm cho hơn trăm người. Như chị M hay ăn trưa với mình, bước vào công ty mình để giới thiệu dịch vụ tư vấn của doanh nghiệp do chị làm chủ, bước ra với cái job Senior Director và bắt đầu làm việc thứ hai tuần sau. Như Oprah, nữ hoàng kiếm tiền của làng giải trí Mỹ, kết thúc  show truyền hình O bà mở radio station OWN dù với  thu nhập 165 triệu Mỹ kim một năm bà có thể không cần phải làm gì đến cuối đời.  Những người phụ nữ đó thật đáng cho mình cúi rạp người khâm phục. Mình thích nhất là một câu Oprah viết gần đây - điều làm cho bà náo nức  mỗi sớm mai thức dậy là biết mình đang leo núi mà đỉnh núi cuộc đời vẫn còn phía trước.

Nước mắt đàn ông

Lần đầu tôi thấy bạn khóc. Không như lời bài hát nào tôi từng nghe “nước mắt đàn ông không rơi thành dòng” nước mắt bạn trong như nước suối, giọt dài giọt vắn rơi lặng lẽ trên gương mặt người đàn ông đã sống gần nửa đời người, tuyệt không có tiếng thổn thức. Trong buổi chiều đầu thu trong một gian bếp nhỏ, mặt trời đang dần tắt ngoài sân, chúng tôi im lặng rất lâu, có thể nghe tiếng dế rỉ rả ngoài sân. Cuối cùng, như giật mình bởi tiếng tích tắc của đồng hồ treo tường, bạn cất lời, nói đời bạn là một chuỗi ngày cay cực: bị bạo hành từ nhỏ, bị sỉ nhục bởi người mình cưới hỏi, cuối cùng khi move đến một vùng đất mới thì những người anh em giàu có của bạn bỏ rơi bạn vì họ sợ bạn (và đứa con nhỏ) sẽ nhờ cậy họ. Đó là giọt nước làm tràn ly, một cọng rơm đánh gẫy sương sống con lạc đà, bạn không còn chịu đựng nổi nữa.

Bạn đã từng trông chờ vào lòng tốt của loài người. Nhưng bạn đã không tìm thấy. Theo bạn, con người hơn con thú là nhờ tình người, nhờ khả năng suy nghĩ nhận biết hơn con vật. Bạn hỏi tôi câu hỏi 1: có người tốt không? Lòng tốt con người tìm ở đâu?

Bạn đã từng tưởng tình yêu của bạn là vĩnh cửu, thứ tình yêu từng làm bạn nghĩ mình có thể dời non lấp biển vì nó, cho đến ngày bạn bị người ta bỏ rơi. Câu hỏi 2: Tình yêu có vĩnh hằng?

Từ miền Viễn Tây dọn đến, anh em bạn không đem đến cho bạn được một cái xoong nồi, một cái dao, cái nĩa, không hề có một lần welcome to the new land. Bạn cảm thấy bị phản bội, bởi những người anh em (từng là thần tượng của bạn hồi nhỏ, từng lớn lên với bạn cùng một mái nhà). Bạn hỏi câu hỏi cuối cùng: Một giọt máu đào có hơn một ao nước lã?

Tôi đưa bạn ly trà gừng ấm và cay. Tôi im lặng bởi tôi không có câu trả lời cho những câu hỏi của bạn. Tôi biết người tốt và hành động tốt là hai phạm trù hoàn toàn khác nhau. Nên tôi tìm dịch cho bạn một đoạn về người tốt mà Phan Việt viết: “Đa số chúng ta muốn là "người tốt" và cố gắng tốt; nhưng rút cục, chúng ta đều chỉ là những người làm những việc, có một số việc tốt và một số việc "ác". Rất khó nói một người là "người tốt" hay xấu; bởi vì cái gọi là "một người" thực ra, về cơ bản, chỉ là tập hợp rất nhiều việc người đó làm. Một người có thể cố gắng làm tốt tất cả những việc họ phải làm, làm tốt từng việc một, và như vậy thì "người đó" nói chung tốt; nhưng không có cái "người này" tốt tự thân. Người đó có thể làm những việc xấu, hoặc việc mà người khác cho là xấu. Với cá nhân tôi, khi tôi chỉ tập trung vào từng việc, và với mỗi việc, tôi nói "tôi sẽ cố gắng làm tốt việc này một cách hết sức có thể" thì mọi việc dễ thở hơn nhiều so với việc tôi nói "tôi là người tốt, và tôi phải làm thế này, thế này..." Khi bạn khăng khăng rằng bạn là "người tốt", rồi bạn làm một việc xấu, thì sự chênh lệnh giữa nhận thức/mong muốn của cá nhân bạn về bạn với hành vi của bạn sẽ thường gây ra rất nhiều biến thái tâm lý đáng tiếc, và sẽ có những hậu quả domino to lớn (trong tâm lý học, cái này chính là các dạng khác nhau của identity crisis và các rối loạn liên quan đến identity). Hoặc ngược lại, ngay từ đầu, cái việc bạn khăng khăng bạn là "người tốt" có thể sẽ có tác dụng như một thứ siêu ngã đưa đến việc bạn làm rất nhiều việc giả trá vì chịu cái áp lực phải là "người tốt" hoặc các áp lực tương tự đến từ các danh hiệu tương tự "người giỏi", "người trẻ", "người hoàn hảo", "người x, y, z...".

Tôi giải thích cho bạn tôi tin vào nhân quả (karma). Vì ngoài tính tình trời phú cho một người bản sinh là tốt (độ lượng, thương người, rộng rãi, không tham lam, không tà dâm, trộm cắp, công bằng, dũng cảm…) con người sẽ sống tốt hết mình nếu hiểu rõ luật nhân quả. Không phải những gì mình gây ra chỉ ảnh hưởng đến đời mình bây giờ, ở đây hay mươi mười năm nữa, chắc chắn nó sẽ có hậu quả xấu/ kết quả tốt đến con cái, gia đình, cháu chắc mình các thế hệ sau. Nếu đã nhìn thấy dây chuyền nhân quả, khó có ai có thể đan tâm thành người ác. Vấn đề của bạn là bạn chưa may mắn tìm thấy những người hiểu được điều này. Nhưng cứ tìm sẽ gặp, cứ gõ, cửa sẽ mở.

Tình nhỏ làm sao quên

Nhiều khi tôi ước mình được trở lại gặp lại những gương mặt thân thuộc đã lần lượt đi vào trong muôn giấc chiêm bao, mãi mãi ám ảnh tôi qua nhiều giấc ngủ. Ở đời, ngoài những ruột rà thân thuộc, hiếm khi người ta tìm thấy một tình thân sâu sắc, hay sự quý mến dài lâu với người ngoài. Có một tình thân như thế đã quý, tôi thấy mình may mắn khi được Thượng đế ban cho những mốt tình tươi đẹp, làm nên những trân quý của đời mình. Nên họ thi thoảng có mặt trong những giấc chiêm bao của tôi, đôi khi tôi lo lắng vì thấy họ gặp nạn, vui sướng vì họ đạt một điều gì đó (tất cả chỉ là chiêm bao, mộng mị) nên tôi chẳng email cũng chẳng gọi điện, bởi tôi tin họ vẫn bình an ở đâu đó trên quả đất này.
    
Là TK, người anh lớn, người sếp đầu tiên với cái nhìn thông suốt, trí óc thông minh mẫn tuệ, đã chỉ dẫn đứa bé 22 tuổi là tôi con đường đi về phía trước, để tôi lột xác khỏi cái vỏ trẻ con, nhận biết cánh cửa đời mình đang mở ra và phía trước là bầu trời. Có lẽ anh cũng đã làm những điều tương tự với cả trăm người trẻ khác, như một cử chỉ tự nhiên của đàn anh, mà không hề biết anh đã để lại những dấu ấn tuyệt vời trong lòng chúng tôi như thế nào. Người Mỹ hay nói “Respect does not come naturally, you have to earn it!” (Sự tôn trọng không đến tự nhiên, ta phải xây dựng nó) Tôi hiểu mình tôn trọng anh không phải đơn giản vì anh lớn tuổi hơn tôi, hay vì anh là sếp cũ của tôi mà sự  tôn trọng được vun đắp từ trăm điều anh đã làm. Anh TK, anh mãi xứng đáng là đàn anh trong mắt chúng tôi. 

Là những buổi sáng mùa đông, tôi nhớ đến JC, người phụ nữ tuổi Kỷ Sữu, cầm tay tôi áp sát vào tay bà, đi thật nhanh ra ga điện ngầm, trong những buổi sáng đầy sương giá, bàn tay bà nhanh tay vịnh vai tôi trên xe bus hai tầng đông cứng người không còn chỗ ngồi khi đưa tôi đi khám thai, hồi hộp đưa tôi vào phòng sinh khi tôi không có người thân nào bên cạnh. Người dạy tôi làm các món bánh nướng, món súp hầm, chuẩn bị nhà cửa và những món ngon cho Giáng sinh và năm mới. Người dạy tôi cách nuôi con mọn, chăm sóc và nuôi dạy con khôn lớn. Cảm ơn ngàn lần nhé, JC!
Là Father B, người nhẹ nhàng mỗi sáng chủ nhật sau giờ lễ, chỉ bảo cho tôi thế nào là văn hóa phương tây “Live and let live” (sống và để người khác sống). Ngài soi rọi cho tôi hiểu sự khác nhau giữa hai nên văn hóa Á-Âu, dạy tôi cách hiểu cuộc sống theo cách nhìn của người Tây Phương, để tôi không bị ngỡ ngàng- sốc văn hóa khi không được sống ở quê cha đất tổ. Nhờ nhiều năm bôn ba phụng vụ, Ngài truyền cho tôi kinh nghiệm tìm niềm vui ở miền đất mới, hơn hết là tìm cách kiếm niềm vui ngay ở trong lòng mình. Tôi biết thế nào là trồng lại một cây non trong lòng mình, không còn vật vã tượng tượng mình là cái cây trưởng thành bị bứng đi khỏi vùng đất cũ.

Đôi lúc nhìn một người phụ nữ bơi lội, tôi nhớ đến chị BLL, chị là mẫu người phụ nữ hiện đại mà tôi ngưỡng mộ. Những buổi sáng sớm mùa hè ở một khu condo xinh xắn xây theo kiến trúc Địa Trung Hải, tôi ngồi đọc sách cạnh bờ hồ, nhìn chị bơi vài laps vòng hồ, chậm rãi, thong thả và thư giãn. Chị là tất cả những gì bất cứ người con gái nào cũng mơ ước: học cao, kiếm nhiều tiền, xinh đẹp, hài lòng với bản thân, có nhiều cơ hội đi du lịch và làm việc khắp thế giới. Điều làm tôi ngưỡng mộ nhất là chị ra sức làm điều tốt, bất cứ khi nào chị có thể, sẳn sàng sẻ chia với người xung quanh hàng vạn phúc đức trời ban. Không màng những vụn vặt, không màn những phiền toái. Tôi mãi nhớ nụ cười rạng rỡ của chị, và ánh mắt lấp lánh khi chị cười. Chị không biết chị đã dạy tôi biết bao điều, chỉ bằng cách cùng tôi làm bạn.

Cô LL, người bằng cách sống của mình dạy cho tôi biết sống hạnh phúc mà không cần quan tâm đến vật chất. Có những thứ không cần và không thể mua bằng tiền, như sự bình thản, an nhiên trong tâm hồn. Cô dạy tôi mỗi ngày nhìn vào gương và tự nhủ, hãy là mình, là mình, là mình. Và thấy đời sống này là cõi tạm, để hiểu tại sao con người không cần phải mặc quần áo may sẳn túi khi được xếp vào áo quan. Bởi ra đi vào cõi vĩnh hằng là không mang được gì theo nữa!

Còn rất nhiều những tình thâm, xảy đến với tôi khi đời tôi đầy biến động. Mà đôi khi nghĩ lại, tôi không khỏi trầm trồ, chắc Ơn trên đã gửi cho mình người này, để xây dựng nên thâm tình này, để rồi sau một thời gian, họ bay ra khỏi đời tôi, rồi tôi không bao giờ có cơ hội gặp lại hoặc trả ơn họ. Nói theo triết lý đạo Phật, chắc chúng tôi có duyên với nhau từ các kiếp trước, nhưng là duyên ngắn ngủi cho một quãng thời gian của đời sống. Suy cho cùng, cũng phải là tu rất lâu từ trăm năm trước chúng tôi mới có dịp gặp nhau ở đời sống này. (Người xưa hay nói - Tu 100 năm  đi chung đò, tu 1000 năm  nằm chung gối). Nên tôi nghe theo lời nhắc nhở của bạn, nếu ta không làm gì được để trả ơn người này, ta nên gieo những điều tốt cho những người khác. Cũng là một cách trả ơn người, ơn đời.

Dù sao cũng khó mà không nhớ đến những người ơn cũ. Bởi những câu chuyện đã rõ ràng, và những ký ức đã hằn sâu. Tình nhỏ làm sao quên (*)?

(*) Một tựa sách của ĐTB.