Wednesday, October 30, 2013

Đời người như gió qua (*) - The Halloween version

(*) Ôm lòng đêm
 Nhìn vầng trăng mới về
 Nhớ chân giang hồ
 Ôi phù du
Từng tuổi xuân đã già
 Một ngày kia đến bờ
 Đời người như gió qua (Trịnh Công Sơn)

 Giọng ngoại mừng rơn khi nghe tôi chào qua điện thoại. Sau khi hỏi thăm sức khỏe, ngoại kể đêm qua ngoại chiêm bao thấy cậu hiện về, trong giấc ngủ chập chờn của người già, để nói lời tạm biệt. Cậu ngập ngừng “Má ơi… kỳ này con sẽ đi xa”. Bên kia đầu dây, tôi nhắm mắt, tưởng tượng ra cách cậu luôn bắt đầu câu nói của mình bằng hai từ “Má ơi”. Cậu có một cách thưa ngoại rất đặc biệt so với các người con khác của ngoại. Có cái gì rất gấp rút, dồn dập như thể cậu phải lấy hơi trước khi nói, rồi bật ra rất nhanh “Má ơi” như thể sợ ngoại sẽ biến mất.

 Ngoại kể ngoại không nhìn thấy mặt cậu, chỉ nghe giọng cậu và nhìn thấy một quần sáng chiếu vào hai ống quần tây đen và chiếc áo sơ mi trắng có kẻ sọc rất nhuyễn (cậu luôn mặc quần tây đậm màu và áo trắng kẻ sọc). Nói tới đó thì ngoại bật khóc, “Tội nghiệp! Có chuyện gì là về báo với ngoại. Cậu mày còn nặng nghiệp quá con ơi. Hôm nay ngoại cúng, để cậu đầu thai sang kiếp khác”.

Tôi cũng khóc. Tôi không bao giờ chịu nổi khi phải nghe giọng người già lúc họ khóc. Nó luôn làm tôi liên tưởng đến một cây đèn dầu cũ bằng thủy tinh có nắp chụp cao cũng bằng thủy tinh và hơi ám khói, bị ai đó hung bạo ném xuống đất và vỡ tan ra hàng ngàn mảnh. Những mảnh sắc và nhọn vừa chạm đất như có ma lực lập tức bay lên khỏi mặt đất vội vã lao đến cắm phập vào tim đứa con gái nhỏ đang đứng nhìn, là tôi.

Tôi đã không và sẽ không bao giờ giải thích được sự ra đi của cậu. Cậu tôi mất vì bệnh tật hiểm nghèo, trong lúc túng bấn và nghèo khổ. Dù cả đời cậu chịu khó và tần tảo. Dù cậu không làm điều gì đáng chê trách. Dù cậu luôn sống phải phép, đàng hoàng và hiền lành với tất cả mọi người trong nhà. Và dù tôi luôn luôn được dạy rằng “ở hiền, gặp lành”…

Tôi không biết phải trả lời thế nào về những gì ngoại nói, rằng có hay không có sự liên hệ giữa việc nhà cậu đang rao bán và việc cậu hiện về chào ngoại để đi xa. Có hay không có những linh hồn mồ côi, đang dật dờ, lang bạt chung sống với thế giới mà chúng ta đang sống mà vì lý do nào đó, chúng ta không nhìn thấy họ? Có hay không có sự chuyển kiếp diễn ra nhẹ nhàng hay kéo dài bất tận, do lúc sống con người tạo nghiệp nhiều hay nghiệp ít, làm nhiều việc thiện hay không làm việc thiện?

Có cái gì đó không phải, khi người mẹ gần 90 tuổi như ngoại tôi phải nghẹn ngào khóc cho sự ra đi của con trai mình, kiểu như một cảnh trong phim hoạt hình, trong một ngày mùa đông băng giá lạnh lẽo, một cành cây đang lơ thơ vài chiếc lá trong gió, chiếc lá vàng đột ngột thét lên “Nooooooooooooooo…” khi chiếc lá xanh bên cạnh mình đột ngột rụng sóng xoài trên đất.

Tôi biết không người mẹ nào chịu được nỗi đau mất con. Chỉ có điều với mỗi người, nỗi đau ấy hiện hiện một cách khác nhau. Như một người bạn già của tôi, vào một buổi chiều mùa đông khi chúng tôi cùng uống Martini, nhai olive vừa cay vừa đắng, bà kể, khi mất con trai mình vào tay á phiện quá liều, bà đã lấy hết sự mạnh mẽ còn sót lại để quan sát nỗi đau của mình: ban đầu khi vết thương còn mới, nỗi đau dường như không thể chịu đựng được, nó bao quanh, dồn dập và quăng quật làm người mẹ tả tơi. Dần dần, nỗi đau sẽ nhỏ lại, gom nén vào một khối, như một viên gạch thẻ, có thể xách theo và bỏ trong túi. Nỗi đau chuyển dạng, từ “unbearable” (không chịu được) thành “manageable” (có thể chịu nổi) nhưng vẫn luôn ở đó, dằn vặt mình, làm tim bà nặng nề vô phương khi lỡ chạm tay vào nó.

Với ngoại tôi, nỗi đau là thứ không có gì so sánh được, và không diễn tả được bằng lời. Ngoại gọi nỗi đau là nỗi buồn. “Buồn lắm con, nhưng vẫn phải cố sống, vẫn phải cố gắng vượt qua”. Rấm rứt khóc (lại khóc!). Cả hai đầu dây cùng khóc (God damn it!).

Nói chuyện xong với ngoại, tôi nghĩ nỗi đau hay nỗi buồn của ngoại là thứ ngoại sẽ không bao giờ vượt qua được, nó sẽ luôn ở đó và gặm nhấm, day dứt ngoại. Tôi hình dung đến nồi nước lạnh được đun lên có con ếch da vàng ngồi ở giữa. Vì ếch là động vật lưỡng cư, nhiệt độ cơ thể của nó thay đổi từ từ theo nhiệt độ nước, từ từ nồi nước sôi luộc chín con ếch, và ếch ta qua đời. Tôi nghĩ với bất kỳ người mẹ nào, khi phải bất đắc dĩ chứng kiến cái chết của những đứa con mình rứt ruột đẻ ra, một phần trong họ cũng cố thích nghi với nỗi đau và dần dần cái phần đó cũng chết đi như con ếch vàng chết trong nồi nước sôi tội nghiệp.

Chỉ có điều họ chết mà không bao giờ biết là mình đang chết.

Thursday, October 10, 2013

Bao giờ cho đến tháng mười?

Thì đây bây giờ đã là tháng mười. Tháng có sinh nhật của hai người quan trọng nhất đời tôi. Tháng của rượu vang đỏ, bong bóng, bánh sinh nhật bằng kem và hoa tươi để trên bàn. Tháng hai bạn nhỏ chộn rộn cuống quít khi tôi chuẩn bị bước vào phòng chúng “Mẹ ơi đừng vào” và tôi thì biết thừa hai bạn í đang bí bí mật mật làm quà, vẽ thiệp sinh nhật bằng tay tặng bố mẹ.

Thì đây bây giờ là tháng 10, tháng đất trời thay đổi, 7h sáng ngoài trời tối đen như mực và không khí đã dịu hẳn sau những ngày hè oi bức nắng chang chang đổ lửa. Đêm hôm trước đang còn càu nhàu sao cái nóng 40C có thể kéo dài bất tận như thế này, sáng hôm sau đã ngạc nhiên, khi mở cửa bước ra vườn, trong khí trời tươi mát, nhiệt độ hạ hẳn xuống còn 20C.

Thì đây tháng 10, tháng trời đất chính thức khoác áo thu, cây cối khắp nơi đã bắt đầu vào cuộc đua thời trang với các gam màu  cam, vàng, nâu, đỏ. Tháng 10 có Octoberfest lễ hội uống bia ăn xúc xích của người Đức kết hợp với lễ hội Trung Cổ nơi nhà nhà người người  diện quần áo thời xưa trong tuần lễ Renaissance week.

Tháng 10 là tháng hoa Lilac nở muộn. Thường hoa này nở vào mùa xuân nhưng có nhiều khi quyết định nở muộn (như bức hình này chẳng hạn), làm bừng sáng một góc vườn. Việc hoa nở trái mùa này thật ra rất ấn tượng đối với tôi, vì ngoài việc chúng rõ ràng đang ban ơn cho đất trời vì làm cảnh vật đẹp hẳn trong lúc cây cỏ xung quanh đang tàn úa, chúng còn làm tôi liên tưởng đến vài người phụ nữ mà tôi biết- họ không đẹp lộng lẫy giữa những ngày tháng thanh xuân mà lại đẹp viên mãn lúc cuối hạ vào thu - ở cả tâm hồn lẫn nhan sắc..

Nên tháng mười, vào đúng ngày sinh nhật,  nghe bản Lilac Time Serenade mà Schubert viết mấy trăm năm trước, tôi đã không ngăn được những giọt nước mắt lăn. Cho sự huyền diệu tuyệt đỉnh của thanh âm. Cho sự tuyệt vọng vì tình yêu câm lặng của Schubert. Cho cây Lilac màu tím biếc mà cha của Hannah, người yêu Schubert đã ngồi dưới gốc, cùng nâng chén với mấy cậu học trò trẻ tuổi, đang thầm yêu trộm nhớ ba đứa con gái của mình. Cho cái sự vừa lộng lẫy vừa đằm thắm của những người phụ nữ, càng sống càng đẹp- hệt như những chùm lilac nở muộn.

Bao giờ cho đến tháng mười?  Thì đây bây giờ là tháng mười.




Monday, October 7, 2013

Ngày tháng nào đã ra đi (2)

Mình thi đỗ vào 4 trường đại học, dùng dằng mãi mới được ba mẹ cho phép cùng lúc học hai đại học: Tổng hợp ngành Anh Văn và Ngoại thương (Sau khi ba mẹ đã tham khảo ý kiến của chục thầy cô giáo hiệu phó, hiệu trưởng các trường mình học). Mình xa nhà trọ học từ năm 18 tuổi, khi ba vẫn còng lưng làm lụng cho mình đủ tiền tiêu, mẹ vẫn chăm chỉ dạy học và lo cho hai em nhỏ.

Sài Gòn là nơi dạy dỗ mình về một cuộc sống đầy cám dỗ nhưng tươi mới, cạnh tranh và đầy năng động. 4 năm đại học tương đối dễ vì mình được học bổng toàn phần ở cả hai trường (xem như không phải đóng tiền học), chương trình học cực kỳ relaxing, đề tài nghiên cứu chủ yếu được hoàn thành từ bài giảng, sách giáo trình cũ kỹ và thư viện cũng cũ kỹ. Nói chung mình không có ấn tượng lắm với đại học ở VN vì nghĩ sinh viên VN xứng đáng được đầu tư một chương trình tốt hơn, hoàn chỉnh hơn và cập nhật với thế giới hơn. Ngoài cơ hội được làm thân với các bạn bè rất thông minh và đầy ấn tượng ở hai trường, và tấm bằng con con để sau này đi sinh việc, đại học chẳng giúp gì nhiều cho mình. Mình nhớ sinh viên run như giun dế khi gặp thầy cô, sinh viên (có cả mình, thật xấu hổ) phải đến nhà thầy học thêm để nâng điểm, nạn quay cóp như rươi trong các kỳ thi, phòng đào tạo hạch sách học sinh như một lũ ăn bám làm phiền họ. Theo phát biểu của ngài Einstein vĩ đại “Education is what remains after one has forgotten what one learns in school” (học vấn là cái còn lại sau khi ta đã quên đi những gì mình học) thì mình bị xem như kẻ vô học ngay sau khi tốt nghiệp vì bài vở thì đã vội trả ngay sau kỳ thi và kiến thức trong đầu sau 4 năm còn vỏn vẹn ít hơn một nhúm cát.

Sài Gòn là nơi ngoài giờ học, những khi rãnh rỗi, mình thích đến British Council (hội đồng Anh), một chi nhánh về văn hóa của Lãnh Sự Quán Anh Quốc, nơi mình được làm quen bao nhiêu bạn bè giỏi giang sau này được nhận học bổng thành các thạc sĩ, tiến sĩ của các trường đại học nổi tiếng, nơi mình được tiếp xúc với tiếng Anh của Nữ Hoàng, BBC, kịch Shakespear, Charles Dickens và hàng ngàn bản sách tiếng Anh mà mình chỉ có dịp đọc bản dịch tiếng Việt khi còn bé. Mình luôn đến sớm nhất, chỉ để bàn tay có cơ hội mân mê mải miết những cuốn tạp chí và báo mới tinh vừa được gửi từ nước ngoài đến còn thơm mùi mực in, mà bạn bè mình hay gọi đùa là “sực nức mùi tư bản”.

Sài Gòn là nơi có Viện văn hóa Pháp Idecaf nơi mình có cơ hội học tiếng Pháp trong 4 năm song song với chương trình đại học. Học phí thì đắt lè lưỡi nhưng Idecaf có khuôn viên xinh đẹp, thư viện rộng rãi, xanh mát là nơi cho học sinh thực tập đọc sách, nói tiếng Pháp với các chuyên gia, giáo viên, du học sinh người Pháp nhan nhản khắp nơi. Mình chìm đắm trong các truyện Tintin, Lucky Luke tiếng Pháp hết hai năm đầu đại học nhưng thực sự tạp chí Elle hay Madame mới là những cẩm nang đầu đời của mình về “tính nữ”, chẳng hạn phải như thế nào để biến đứa tomboy như mình thành con gái chính hiệu, hoặc dạy dỗ mình những cẩm nang rất là hoành tráng như cách chăm sóc đời sống tinh thần, hay đời sống thiêng liêng của con người, đại thể là học để biến thành một madame Pháp chính hiệu (dĩ nhiên là mình không học được hết các kỹ năng này nên giờ đành chọn một nơi không phải là Pháp để sinh sống!)... Idecaf còn là nơi có nhà hát ấm cúng với sức chứa 300 chỗ, nơi mình xem phim của tài tử Brigitte Bardot và Alan Delon vào những dịp film festival. Sau này nhóm kịch Thành Lộc, Thanh Thủy biến sân khấu Idecaf thành một trong những sân khấu đắt giá nhất thành phố.

Nhờ bạn bè ở British Council mình được tạo cơ hội đi dịch tiếng Anh cho phái đoàn bác sĩ của Canada, khám chữa bệnh cho những người phụ nữ bên lề xã hội. Mình có dịp tiếp xúc với những chị gái bán hoa khắp thành phố, hiểu thêm về thế giới thật của họ và nhìn trong mắt họ thấy niềm cảm kích vô bờ khi được giáo dục tình dục an toàn và khám chữa bệnh miễn phí. Nhờ Idecaf, mình được đi dịch tiếng Pháp cho Renault khi họ nhập xe bồn tưới cỏ cho công ty Vệ sinh sạch và xanh của thành phố. Bao nhiêu ngày lang thang giữa cái nắng Sài Gòn để dịch thuật, mình không khỏi chạnh lòng nhìn thấy những anh công nhân lam lũ của công ty Vệ sinh thành phố, vội vã lao mình xuống cống theo lệnh các chuyên gia nước ngoài để thử những thiết bị được nhập về từ Pháp và ngâm mình hàng giờ dưới cống rãnh thành phố. Đứa con gái 20 tuổi trong mình dậy nên sự thương cảm vô bờ đối với những người lao động nhọc nhằn kiếm đồng tiền lương thiện đẫm mùi mồ hôi và nước mắt. Nhờ bạn bè thầy cô ở Tổng Hợp Anh, mình được nhiều cơ hội gõ đầu trẻ, và dấn thân vào nghề giáo ở các trung tâm dạy tiếng Anh trẻ con để trong những lúc khan tiếng- khàn giọng vì mệt mỏi, hiểu tại sao mẹ từng than thở làm nghề giáo vất vả lắm con ơi.


Cảm ơn những người bạn đại học của mình, những Hân, Hương, Thi, Chi, Hoa, Linh, Chính, Tú Anh, Bình, Diễm, Liêm, Bắc… mà mình đã có dịp gặp gỡ ở Sài Gòn, những người đã cho mình cơ hội để tiếp xúc với những cùng cực của xã hội, và để biết cuộc sống của mình còn tốt hơn cả triệu triệu người. Cảm ơn Sài Gòn, nơi cho mình cơ hội ngỡ ngàng phát hiện ra: mình chưa phải là mình.