Wednesday, November 6, 2013

Lost in translation

Nghe lỏm được trong cafeteria, lẫn trong mớ tiếng ồn hỗn độn của 4 cái TV đang chạy ESPN sport news, CNN, Fox và local news. Hai đồng nghiệp ngồi ăn trưa với nhau:

Đồng chí X: Hồi nãy chú làm hẹn với bác sĩ cho con chú. Tội nghiệp, nó không rành tiếng Việt nên chú làm dùm nó.

Đồng chí Y: Sao chú không cho nó đi học tiếng Việt ở nhà thờ?

Đồng chí X: Trời, nó sang Mỹ lúc 10 tuổi, còn đi dạy tiếng Việt ở nhà thờ, cần gì phải đi học?

Đồng chí Y (trợn mắt): Ồ, 10 tuổi mà đã đủ kiến thức để dạy tiếng Việt sao? Vậy sao hôm nọ chú than phiền nó viết sai chính tả be bét trong thiệp tặng chú?

Đồng chí Y: Ừ, bây giờ nó không rành tiếng Việt! Chú thấy tội nghiệp nên chú giúp nó! Nhưng thằng bé được cái thông minh, học gì cũng giỏi, bây giờ đang học y, khó lắm chứ chẳng đùa! (mắt sáng lên, có vẻ tự hào)

Đồng chí X (tiếp tục trợn mắt): Ơ, cháu nhớ chú nói lũ y bác sĩ người Việt kém cỏi không đáng tin tưởng, giờ chú lại làm hẹn với họ à?

Đồng chí Y: Chú đâu có tin tưởng họ, chú chỉ làm hẹn cho con chú thôi!

Đồng chí X lắc đầu nhẹ, mắt lồi, như sắp nổ, tiếp tục nhai một thứ gì đó rất giống mì xào.

Đồng chí X (sau một hồi im lặng): Chú làm sàn gỗ đến đâu rồi?

Đồng chí Y: Làm xong hết cả rồi. Hết 30K.

 Đồng chí X: Sao đắt thế ạ?

Đồng chí Y(vừa xúc cơm vừa húp canh xùm xụp):: Nhập gỗ từ Cali sang, ban đầu chú không định làm thứ đắt tiền như thế nhưng thấy gỗ đẹp và chuẩn quá nên mua luôn. 12 đô một square foot chưa kể công. Bảo hành gỗ 50 năm, tráng 15 lớp nước sơn, màu gỗ tươi, sáng. Làm xong nhà mình sang lên hẳn, hơn tất cả nhà hàng xóm! (gật gật đầu có vẻ đắc chí) Cháu biết không, một đời ta bằng ba đời nó, mình không làm thì thôi, làm là phải “hoành tá tràng”. Biết từ “hoành tá tràng” không? (đồng chí này chắc đang học tiếng Việt đời mới). Thằng em chú làm “ma-na-giơ” ở Lumber Liqudator, nó bảo loại này thượng hảo hạng!

Đồng chí X (trợn mắt lên trần nhà): Dạ, cháu biết rồi ạ. À, cô chú có muốn đi xem Renaisance Festival không? Công ty mình có coupon cho nhân viên chú ạ!

Đồng chí Y: Úi giời, xem bọn Mỹ trắng nó mặc quần áo thời trung cổ, cưỡi lừa cưỡi ngựa trong khuôn viên 20 hecta có gì là hay, chỉ là “people watching” vớ vẩn thôi mà. Ở nhà xem Paris by night ngon hơn, đỡ mỏi chân lại không mất tiền vé!

Đồng chí X (có vẻ đang nén tiếng thở dài, nhìn đồng hồ, đứng dậy, xếp ghế): Thôi cháu chào chú, cháu có họp lúc 1h ạ.

Đồng chí Y: À, mà khi nào cháu ra trường? Bằng bốn năm (undergraduate) chắc chẳng có gì là khó, chỉ mất thời giờ tí thôi. Mà lấy bằng 2 để làm gì, vất vả, học nhiều để làm gì chứ!

*****************************

Xế chiều, đồng chí Y gửi instant message (một loại hình chat trong công ty) cho mình, “Con bé X có vẻ cô độc, kém hòa đồng, nó chẳng thích nói chuyện với ai (trừ chú)!. Chú thấy tội nghiệp nên thỉnh thoảng cũng gọi nó đi ăn cùng.”

Còn đồng chí X thì bặm môi “Ông già Y đúng là bảo thủ, hợm hĩnh, khoe khoang, đầy mâu thuẫn, lúc nào cũng cho bản thân mình/ gia đình mình là nhất thiên hạ! Em hãi, làm project chả dám mời làm chung! Cùng là Việt Nam với nhau mà chán như con gián!”.

Dù mẩu đối thoại trên có nằm trong phạm trù “người Việt xấu xí” hay chứa đầy “lỗi diễn đạt” thì hai đồng chí này đều làm mình nhớ một bạn nước ngoài (chẳng nhớ nước nào, hình như Nhật Bổn) khi nghiên cứu văn hóa Việt đã phát biểu đại loại là “Người Việt cần cù, thông minh, siêng năng, sáng tạo, đứng riêng thì là những viên kim cương sáng lấp lánh, nhưng để gần với nhau là thành một đống đất cát sỏi đá! Chúng mày không ai nhường ai vì ai cũng tự cho mình là nhất, sĩ diện hão, thích phô trương, thích được người khác ngợi ca xưng tụng (nếu nhỡ bị phê bình thì lấy làm khó chịu, cho rằng mình bị xem thường chứ không biết tự xem xét lại bản thân). Lại hay ganh đua (từ ngữ thế hệ mới gọi là GATO-ghen ăn tức ở), học đòi. Lúc đói khát thì giành nhau miếng ăn, lúc khá giả thì kèn cựa, nghĩ xấu về nhau chứ không biết cùng phấn đấu làm đẹp cho cả cộng đồng như các tộc khác” (Bạn Nhật này rõ là đi guốc trong bụng dân Việt!).




Mình thì nghĩ đến cụm từ Lost in Translation-(dịch nôm na là “thất bại không chuyển được ý gốc cần diễn đạt sang ngôn ngữ khác”, còn dịch thoát ý, trong ngữ cảnh này nghĩa là những cái gì hay, đẹp và có ý nghĩa của đời mình khi được dịch/chuyền tải sang lỗ tai người khác đều hỏng). Cứ cho là mọi người đều từ tâm, nói theo thuyết nhà Phật con người lúc sinh ra ai ai cũng hiền, thật, mộc mạc, đơn sơ (“nhân chi sơ tính bổn thiện”) hay theo thuyết của những người Công giáo, sau lễ rửa tội tổ tông (baptism) lúc mới sinh ra đời, chúng ta đều trở thành những người ngây thơ, vô tội trong Chúa, thì rõ ràng trong quá trình sống/lớn lên/ già đi/ và đang chết, những tính xấu mà ta vô tình (hay cố ý) thu thập mỗi ngày, cùng vô thiên lủng các "lỗi diễn đạt" mà nếu không học cách để tránh, thực sự đã/đang và sẽ mãi mãi làm chúng ta “Lost in translation”.

Mà gì chứ cái vụ lost in translation này, mình chắc chắn đã mắc phải, không phải một mà là rất và rất nhiều lần.